Elisa Belotti

Vertaling van: I cristiani conservatori americani sono terrorizzati da Wicked

De film wordt beschuldigd van het promoten van hekserij en een LGBTQ+-agenda, ondanks dat de auteur van de originele roman een vrome katholiek is.

De film Wicked, gebaseerd op de roman van Gregory Maguire en geïnspireerd op De wonderlijke tovenaar van Oz van L. Frank Baum, kwam in november 2024 en 2025 in twee delen in de bioscoop. De distributie ervan veroorzaakte een zeer felle reactie onder conservatieve Amerikaanse christenen, met hevige kritiek, complottheorieën en boycotacties. Dit alles negeerde het feit dat Maguire zelf een diepgelovige katholiek is en dat zijn roman, en bijgevolg de films, een aanzienlijke religieuze achtergrond hebben.

Hekserij

De eerste beschuldiging van de conservatieve christelijke groeperingen betreft het magische aspect van het verhaal, met als hoofdrolspeelster de groene heks van het westen, Elphaba. Sommige Amerikaanse moeders hebben online gedeeld dat ze hun kinderen niet toestaan om Wicked in de bioscoop te zien, om hen niet bloot te stellen aan ‘toverspreuken en hekserij‘ en zo te voorkomen dat ze deuren openen waardoor demonen de aarde zouden kunnen bereiken. Precies om deze redenen heeft de christelijke groep One Million Moms, ontstaan binnen de organisatie American Family Association (AFA), een boycot van de film van Jon M. Chu georganiseerd omdat ‘het een enorme hoeveelheid hekserij en magie bevat‘ en het ‘de LGBTQ+-levensstijl normaliseert‘.

Jocelyn Sansom, die op TikTok haar geloof deelt, beweert dat «de Heilige Geest me eigenlijk heeft gezegd dat deze film demonisch is en dat de twee hoofdpersonen heksen zijn […]. Ik ben er honderd procent zeker van dat ze tijdens de film rituelen hebben uitgevoerd om jullie eraan te laten verslingeren, om jullie merchandising te laten kopen». Ashley Jones, die vertelt dat ze jarenlang magie heeft beoefend voordat ze zich tot het christendom bekeerde, keert zich tegen Wicked vanwege de centrale vraag waarop de film is gebaseerd: de vraag «worden mensen slecht geboren of wordt het kwaad hen opgelegd?». Volgens Jones is het stellen van deze vraag anti-christelijk en gevaarlijk, omdat alle mensen slecht geboren zouden zijn en daarom gered moeten worden door Jezus. Beweren dat het kwaad een andere oorsprong heeft, zou hekserij legitiem maken.

Dit argument is duidelijk in tegenspraak met de redenen die Gregory Maguire ertoe hebben gebracht om Wicked te schrijven. De auteur plaatst zich immers bewust binnen de literaire traditie van de christelijke mythopoesis, dat wil zeggen het creëren van fantastische werelden die, hoewel ze niet direct gebaseerd zijn op historische of bijbelse gebeurtenissen, christelijke thema’s, symbolen en allegorieën bevatten. Dit is bijvoorbeeld de stroming van J.R.R. Tolkien, C.S. Lewis en Madeleine L’Engle.

Dit werk heeft tot doel de ideeën van goed en kwaad te onderzoeken die een samenleving ontwikkelt en de grenzen van menselijke categorisaties, waarbij het publiek wordt aangespoord zich af te vragen op welke basis iemand of iets als goed of slecht wordt geïdentificeerd. En om dit te doen, bouwt het een verhaal waarin de hoofdpersoon vanaf de geboorte als slecht wordt gezien vanwege haar huidskleur, een afwijkende «groen als de zonde», zoals in de roman wordt beschreven.

De titel van het werk zelf is bedoeld om te laten nadenken over wie er echt slecht is, niet om immorele handelingen te plegen, zoals de meest conservatieve vleugels van het Amerikaanse christendom hebben geïnterpreteerd, die daardoor oproepen om films en tv-series die niet aansluiten bij hun christelijke geloofsprincipes uit hun mediadieet te weren.

Heksen die heksen spelen

De christelijke influencers Damien en Kenady Nash beweren dat de actrices Cynthia Erivo (die Elphaba, de heks van het westen, speelt) en Ariana Grande (die Glinda speelt, zonder magische krachten) echte heksen zijn, speciaal gekozen om betoveringen via het scherm over de hele Verenigde Staten te sturen. Wicked zou dus een werk van Satan zijn om het goede te vernietigen, het kwaad te normaliseren en anti-bijbelse boodschappen te verspreiden, zoals lesbisch gedrag.

De persronde die Cynthia Erivo en Ariana Grande hebben gedaan, zit vol met ongewone situaties: de twee omhelzen elkaar en houden voortdurend elkaars hand vast, ze raken emotioneel bij banale vragen, en hun reacties lijken buiten proportie. Dit heeft geleid tot speculaties vanuit het publiek, waaronder het idee dat Erivo, door middel van fysiek contact, Grande onder hypnose houdt.

Carley Rains, die zichzelf een “Christelijke Hardlopende Moeder” noemt, zegt dat de twee actrices “openlijke heksen” zijn en vertelt dat “toen de eerste film uitkwam, ik droomde dat ik in Oz was en dat de twee hoofdrolspeelsters probeerden spreuken op me te werpen. Toen ik ze terechtwees en de naam van Jezus uitsprak, werden ze boos en bleven proberen spreuken op me te werpen. Ik heb die droom niet gezien als een toeval“.

Maguire’s roman, hoewel niet allegorisch, is doordrenkt met verwijzingen naar de christelijke cultuur, ook naar de Schrift. In de wereld van Oz is het unionisme wijdverspreid, een soort christendom waarvan Elphaba’s vader predikant is. De hoofdpersoon trekt zich halverwege de roman enkele jaren terug in een klooster en neemt de naam zuster Santa Aelphaba aan, waarbij ze in de fictie de hagiografische verering van heiligen overneemt.

De meest opvallende verwijzing naar de christelijke cultuur betreft water, dat haar huid verbrandt. Haar hele leven vermijdt ze het: ze komt niet in de buurt van waterplassen, wast zich met olie om zich niet te verbranden en huilt bijna nooit. Het is alsof haar lichaam dat element afwijst, dat in de christelijke traditie verwijst naar reiniging en de doop. Juist omdat ze wordt beschouwd als de incarnatie van het kwaad, verspreidt het idee zich dat alleen water haar kan verslaan, door haar op te lossen.

De verborgen LGBTQ+-agenda

Daarbij komt de beschuldiging dat er een zogenaamde LGBTQ+-agenda wordt gepromoot. Volgens de katholieke producente Isabel Brown zou het verhaal van Elphaba en Glinda namelijk onterecht zijn gebruikt om queerness (een verzamelterm voor niet-normatieve seksuele identiteiten) te promoten, wat geen enkel verband zou hebben met de hoofdpersonen en het land Oz. Ze stelt dat een “queer-maffia” de Wicked-franchise zou hebben vervormd om LGBTQ+-propaganda te maken. Dit alles zou deel uitmaken van een plan van de Democrats om het publiek te manipuleren, steun te verkrijgen en zelfs socialisme, communisme en atheïsme te promoten.

Bij een zorgvuldige analyse blijkt dat noch de films noch het boek propagandistische bedoelingen hebben; Maguire heeft juist meerdere keren benadrukt dat het doel van Wicked is om “geduld te vragen voor ambiguïteit“, om aan te moedigen het oordelen op te schorten en niet tot overhaaste conclusies te komen. Desondanks is de band met de LGBTQ+-gemeenschap significant.

De cast onder leiding van Jon M. Chu bestaat bijna volledig uit queer acteurs, Gregory Maguire is een homoseksuele man en zowel de musical Wicked als The Wizard of Oz vormen een belangrijk onderdeel van de LGBTQ+ cultuur, zoveel zelfs dat “vriend van Dorothy” een code-uitdrukking was die halverwege de twintigste eeuw werd gebruikt om een homoseksuele man aan te duiden. Dit is niet alleen omdat de relatie tussen Elphaba en Glinda opzettelijk ambigu is, maar ook omdat het koninkrijk Oz is uitgegroeid tot het symbool van een plek waar men vrijelijk zijn identiteit kan uiten en de acceptatie en authenticiteit kan vinden die in de samenleving vaak wordt ontzegd, waar men zich soms moet verbergen om te overleven.

Opstand en autoriteit

Wicked laat de hoofdpersoon Elphaba kiezen voor gerechtigheid in plaats van gemak. Het eerste keerpunt in het verhaal gebeurt wanneer ze zich realiseert dat ze in een onderdrukkend regime leeft, waarvan het staatshoofd – de Tovenaar – geen echte magische krachten heeft, maar een dictator is die propaganda gebruikt om zichzelf te verrijken en om de meest kwetsbaren te onderdrukken. Om het despotische karakter van het personage duidelijk te maken, bevat Wicked: For Good een citaat uit De Grote Dictator van Charlie Chaplin.

De standpuntbepaling van de heks van het westen, gemotiveerd door het zoeken naar gerechtigheid en het welzijn van de hele samenleving, is door conservatievere christenen geïnterpreteerd als een gevaarlijke oproep om zich tegen de autoriteiten te verzetten. Oz en de Tovenaar zijn ten onrechte opgevat als alter ego’s van God, aan wie de ongedisciplineerde Elphaba zich niet wil onderwerpen, of zelfs als een nieuwe godheid om te vereren, wat door een online gebruiker wordt omschreven als “een leugen die rechtstreeks uit de diepten van de hel komt“.

Er zijn zelfs mensen die Wicked interpreteren als “een mooie show die laat zien hoe de slechte heks (Trump) probeert om van Oz een betere plek te maken, maar steeds blijft vechten tegen de valse beschuldigingen van de Democratische Partij en de leugens van nepnieuws, enzovoort, enzovoort.” Dit perspectief op het verhaal van Elphaba verdraait volledig de bedoeling van de auteur, die werkte aan een maatschappijkritisch werk waarin ook religie een instrument zou moeten zijn tegen onderdrukking, en geen blinde gehoorzaamheid aan degenen die zich uitroepen tot leiders van de bevolking.